Aynı mesaj, farklı sonuç: event-driven mimaride determinizm
Event-driven mimaride aynı mesaj neden farklı sonuç üretir? Gerçek bir fatura akışından: determinizmi bozan gizli girdiler ve geri kazandıran dört hamle.
Kitap II / III The Unreliable Systems Trilogy
Mesajlaşma, retry, idempotency, outbox, ordering ve schema evolution
Ağlar, broker'lar, deploy'lar ve insanlar yanlış davrandığında bile event-driven sistemleri doğru tutan örüntülere dair pratik bir rehber.
English baskının sayfası: /books/designing-reliable-event-driven-systems/
Kayıt yok, e-posta yok. Lisans: © 2026 Muhammet Şafak — ücretsiz indirilir ve okunur
message broker'lar
failure semantics
Bir mesaj geciktiğinde, kaybolduğunda, çoğaldığında ya da sırası bozulduğunda ne olacağını tanımlayın.
At-least-once teslimatı bir gerçek olarak kabul edin ve handler'ları iki kez çalışmaya dayanıklı yapın.
İşler ters gittikten sonra sistemin yolunu nasıl bulacağını önceden planlayın.
Bir instance siparişi veritabanına yazdı ve event’i göndermeden kapandı; alarm çalmadı. Ertesi sabah bir alıcı “verildi” görünen bir siparişe bakıyordu: Payments hiçbir kartı yetkilendirmemiş, Inventory hiçbir ürünü ayırmamıştı. Sahne, Parcelly adlı kurgusal bir pazar yerinde geçer ve ortada alışılmış anlamda kodlanmış bir hata yoktur: her satır yazdığını yaptı, sistem veritabanı commit’i ile ağ çağrısı arasındaki boşlukta bozuldu.
Kitabın iddiası, sorunun message broker’larda değil failure semantics’te olduğudur: bir mesaj geciktiğinde, kaybolduğunda, çoğaldığında ya da sırası bozulduğunda ne olacağına önceden karar vermek. Açılış sahnesindeki boşluğun adı dual-write problemidir; kitap onu transactional outbox ile kapatır, ardından teslimat, çoğalma, kurtarma ve replay konularına geçer.
Kitap hiçbir broker’a özel değildir ve izlendiğinde sisteminizin doğru olacağını vaat etmez. Güvenilirlik sonradan eklenen bir özellik değil; hangi hataları nasıl ele alacağınıza ve hangilerini bilerek kabul edeceğinize verdiğiniz kararlardır. Her numaralı bölüm örüntünün maliyetini, sık yapılan hataları ve ne zaman kullanılmaması gerektiğini söyler.
Kitabın bir bölümünden alıntı; tamamı indirilebilir baskıda.
Inbox, consumer tarafındaki işlenmiş mesaj id’lerinin tablosudur. Bölüm 4, producer’a bir state değişikliği ve event’inin birlikte commit edilmesi için bir transactional outbox verdi. Inbox onun ayna görüntüsüdür: consumer, state değişikliğini ve mesajı ele aldığının kaydını birlikte, kendi veritabanındaki tek bir local transaction içinde commit eder.
table inbox:
consumer text not null
event_id uuid not null
processed_at timestamp not null
primary key (consumer, event_id)
consumer kolonu, bir servisin tek bir tabloya karşı birkaç bağımsız consumer çalıştırmasına izin verir; böylece Ledger’ın posting consumer’ı ile reporting consumer’ı kendi geçmişlerini ayrı ayrı hatırlar. Primary key’in (consumer, event_id) çifti olmasının nedeni budur. Yalnızca event_id olsaydı, bir mesajı ele alan ilk consumer, ikinci consumer’ın insert’ünün başarısız olmasına yol açardı ve ikinci consumer’ın etkisi duplicate’miş gibi atlanırdı. Tablo başına tek consumer’ı olan bir servis kolonu bırakıp event_id üzerinden key’leyebilir; bu, kitabın başka yerlerinde kullanılan daha basit biçimdir.
Handler, inbox satırını ve business değişikliğini aynı transaction içinde yazar.
function handlePaymentCaptured(message):
if inboxContains("ledger-poster", message.event_id):
// fast path only; this check is not the safety net
ack(message)
return
transaction:
postLedgerEntry(message.payload)
// primary key (consumer, event_id): a concurrent duplicate
// fails here, the transaction rolls back, and the
// message is redelivered and finds the committed row
inboxInsert("ledger-poster", message.event_id)
// commit point: effect and inbox row exist together or not at all
ack(message)
Hataları adım adım izleyin. Süreç commit’ten önce ölürse ne ledger kaydı ne de inbox satırı vardır; dolayısıyla redelivery mesajı baştan işler. Commit’ten sonra ve ack’ten önce ölürse ikisi de vardır ve redelivery fast path’i izler: kontrol satırı bulur, mesaj ack edilir ve hiçbir şey yazılmaz. Etki ile hafızası asla uyuşmazlık yaşayamaz, çünkü tek bir bütün olarak commit edilirler.
En üstteki kontrol bir optimizasyondur. Yaygın duplicate durumunda bir transaction’dan tasarruf sağlar ve doğruluktan bir şey kaybetmeden kaldırılabilir. Güvenlik ağı, transaction içindeki unique constraint’tir; gerçek hakemlik orada yapılır.
Bir transaction’ın içinde yazmaların sırası atomikliği değiştirmez; dolayısıyla iki yazmayı ters çevirmeye dair uyarı yalnızca yukarıdaki güvensiz sürüm için geçerlidir. Sıra maliyeti değiştirir. Bu versiyonda eşzamanlı bir duplicate, insert’te başarısız olmadan önce bütün işi yapar ve bazı veritabanlarında bir violation transaction’ın tamamını abort eder; yani handler transaction’ın içinde toparlanamaz. Ben önce sahiplenirdim: inbox satırını “on conflict do nothing” semantiğiyle insert edin, bir satırın insert edilip edilmediğine bakın ve edilmediyse etkiyi atlayın. O zaman duplicate key üzerinde bekler, hiçbir iş yapmaz ve hiçbir zaman hata fırlatmaz. […]
ack üzerine bir not, çünkü bu terim iki aile arasındaki bir farkı gizliyor. Queue tabanlı bir broker’da tek bir mesajı acknowledge eder. Log tabanlı bir broker’da ise genellikle bir offset’in commit edilmesidir; bu da “buraya kadar her şey” anlamına gelir ve bir partition’ı paralel işleyen bir consumer, bitirmediği bir mesajın ötesine commit edip onu kaybedebilir. Inbox duplicate’lara karşı korur, buna karşı değil; Bölüm 9 bunu ordering ile paralelliğin buluştuğu yerde ele alıyor.
Kitapta geçen temel terimler ve kısa tanımları.
8 soru
Event'ler üzerinden haberleşen sistemler kuran ya da işleten backend ve platform mühendisleri ile tech lead'ler için.
Hayır. Kitap belirli bir broker için öğretici değildir; broker'dan bağımsızdır, dilden bağımsız pseudocode ve Mermaid diyagramları kullanır.
Kitap bunu vaat etmez. Güvenilirliği, nasıl ele alacağınıza karar verdiğiniz ve bilerek kabul ettiğiniz hataların toplamı olarak görür; at-least-once teslimatı bir gerçek olarak kabul etmenizi ve handler'ları iki kez çalışmaya dayanıklı yapmanızı ister.
Mesajlaşma uzmanı olmanız gerekmez. Önsöz sizden şunlarla rahat olmanızı ister: ilişkisel veritabanları ve transaction'lar (commit'in ne olduğu, unique constraint'in ne yaptığı ve isolation'ın kabaca ne demek olduğu), ağ üzerinden konuşan servisler ve timeout sözcük dağarcığı, bir message broker'ın genel fikri.
Evet. Lisans satırı "© 2026 Muhammet Şafak — ücretsiz indirilir ve okunur" der. PDF ve EPUB dosyaları bu sayfadaki indirme panelinde sunulur. Bu baskı 340 sayfadır.
Yedi dilde: İngilizce, Türkçe, İspanyolca, Basitleştirilmiş Çince, Portekizce, Almanca ve Fransızca. Her biri PDF ve EPUB olarak sunulur.
Pseudocode var. Kod dilden bağımsızdır, derlenmez ve gerçek bir kütüphaneyi çağırmaz. Bloklar kısadır, en fazla 30 satırdır; tablo şemaları SQL benzeri notasyonla, diyagramlar Mermaid ile yazılır.
The Unreliable Systems Trilogy'nin üç kitabından ikincisidir: I Erişim (Production Veritabanı Erişim Rehberi), II Event'ler (bu kitap) ve III Agent'lar (Güvenilir AI Agent Mühendisliği). Önsözler başka bir kitabı değil, genel mühendislik bilgisini önkoşul sayar; bu yüzden önünüzdeki soruna uyan kitapla başlayabilirsiniz.
Bu kitabın konusuna değinen blog yazıları.
Event-driven mimaride aynı mesaj neden farklı sonuç üretir? Gerçek bir fatura akışından: determinizmi bozan gizli girdiler ve geri kazandıran dört hamle.
Laravel'de Queue ve Supervisor ile asenkron iş kuyruğu kurulumu: kuyruk sürücüsü seçimi, iş tanımlama, işleri yürütme ve worker'ı ayakta tutmak.