İçeriğe geç
Muhammet Şafak
en
Diller 2 dk okuma

MVC'yi gerçekten anlamak: controller'ı şişirmeyi bırakmak

MVC'nin her katmanının gerçekte ne iş yaptığını ve controller'ı nasıl ince tutabileceğinizi anlatıyorum: model, view sorumlulukları ve küçük metodlar.

Kısaca

MVC uygulamayı veri ve iş kurallarını taşıyan Model, sunumu yapan View ve ikisini koordine eden Controller olarak böler. Controller SQL çalıştırmamalı, iş kararı vermemeli, e-posta göndermemeli; bunlar modele ya da yardımcı sınıfa gider. MVC kural değil kılavuzdur; amacını anlamak körce uygulamaktan değerlidir.

Üst üste dizilmiş üç metal kutu; en altta VIEW, ortada MODEL, en üstte CONTROLLER kazımalı ince kutu ve mor bir gösterge ışığı

Bu yazı 11 yıl önce yazıldı — o günün koşullarını yansıtır.


Bir süre sonra yazdığım controller dosyalarına bakıp “bu ne zaman bu kadar büyüdü?” diye soruyordum kendime. Veritabanı sorguları, iş mantığı, format dönüşümleri, e-posta gönderimi — hepsi aynı metodun içinde, iç içe geçmiş durumdaydı. Oysa o sorguların yeri modeldi; Eloquent ORM ile veritabanı işlemlerini sadeleştirmeyi anlatırken kullandığım araçlar zaten elimin altındaydı, yanlış katmanda duruyorlardı. MVC (Model-View-Controller) kalıbını kullandığımı sanıyordum; ama aslında controller’ı her şeyi yapan tek bir yer haline getirmiştim.

Bu yazıda MVC’nin üç katmanının gerçekte ne anlama geldiğini, sorumlulukları nereye taşımak gerektiğini anlatmaya çalışacağım. Konuya birkaç kez bakmam ve gerçek bir projede bunun acısını yaşamam gerekti; umarım sizin için daha kısa bir yol olur.

MVC nedir ve her katman ne yapar?

MVC (Model-View-Controller), uygulamayı üç ayrı katmana bölen bir yazılım mimarisi kalıbıdır.

  • Model: Uygulamanın verisi ve iş kurallarıdır. Veritabanıyla konuşur, veriyi doğrular, hesaplamaları yapar.
  • View (Görünüm): Kullanıcıya gösterilecek çıktıyı üretir. HTML, JSON, XML — ne olursa olsun, yalnızca sunum işi yapar.
  • Controller (Denetleyici): İstek ile yanıt arasındaki köprüdür. Gelen isteği alır, uygun model metodunu çağırır, sonucu view’a aktarır.

Kağıt üzerinde temiz görünüyor. Sorun, controller’ın “her şeyi bilen” bir yer haline gelmesinin çok kolay olmasında.

Controller neyi yapmamalı?

Bir HTTP isteği geldiğinde controller şunları yapmamalıdır:

  • Doğrudan SQL sorgusu çalıştırmak
  • İş mantığı kararları vermek (“eğer kullanıcı premium üyeyse şunu yap”)
  • E-posta ya da bildirim göndermek
  • Karmaşık veri dönüşümleri yapmak

Bunları controller içinde yazıp çalıştırmak mümkün; PHP size durdurmaz. Ama birkaç ay sonra o metodu tekrar açtığınızda 150 satır kod sizi karşılar ve hangisinin ne yaptığını çözmek için ciddi zaman harcarsınız.

Şişirilmiş bir controller metodu şuna benzer:

public function store(Request $request)
{
    // Doğrulama
    if (empty($request->input('email'))) {
        return redirect()->back()->with('error', 'E-posta zorunlu.');
    }

    // Veritabanına yazma
    $user = new User();
    $user->name  = $request->input('name');
    $user->email = $request->input('email');
    $user->save();

    // E-posta gönderme
    mail($user->email, 'Hoş geldiniz', 'Kayıt oldunuz.');

    return redirect('/dashboard');
}

Üç farklı sorumluluk tek bir metodun içinde. Doğrulama değişirse bu metodu açmak gerekiyor. E-posta şablonu değişirse yine buraya geliyor. Kullanıcı kayıt mantığı değişirse yine burada.

Model katmanına ne taşınmalı?

Kullanıcıyla ilgili tüm iş mantığı model tarafında durmalıdır. Basit bir örnek:

class User extends Model
{
    public static function kaydet(array $veri)
    {
        $user        = new self();
        $user->name  = $veri['name'];
        $user->email = $veri['email'];
        $user->save();

        return $user;
    }

    public function hosGeldinGonder()
    {
        mail($this->email, 'Hoş geldiniz', 'Kayıt oldunuz.');
    }
}

Bu sayede controller sadece koordinasyon yapar:

public function store(Request $request)
{
    $user = User::kaydet($request->only('name', 'email'));
    $user->hosGeldinGonder();

    return redirect('/dashboard');
}

Controller artık ne yapıldığını değil, hangi sırayla çağrı yapıldığını gösteriyor. Okumak çok daha kolay.

View katmanını karıştırmamak

Aynı karışıklık view tarafında da olabilir. View içinde iş mantığı kararları vermek — “eğer kullanıcı admin ise bu butonu göster” gibi koşulların uzadığı şablonlar — yönetilmesi güç bir hal alır.

View yalnızca şunu sormalıdır: “Bana verilen veriyi nasıl göstereyim?” Hangi verinin gönderileceğine karar vermek controller’ın işidir. Verinin nasıl hesaplandığı ise model’in.

Küçük metodlar, tek sorumluluk

Controller metodlarını küçük tutmanın pratik bir yolu, her metodun yalnızca bir işi yapmasını sağlamaktır. Kayıt, güncelleme, silme — her biri ayrı metod, her metod birkaç satır. Bir metodun satır sayısı çok artmaya başladığında bu, bir sorunun habercisi olarak okunabilir.

Bunu uygulamaya başladığımda ilk etapta “nereye koyacağım bunu?” diye zorlandım. Cevap çoğunlukla modelde ya da ayrı bir yardımcı (helper) sınıfta oldu. Zamanla nereye bakacağımı ezberledim ve kodu takip etmek çok kolaylaştı.

MVC bir kural değil, bir kılavuzdur. Ama kılavuzun amacını anlamak, onu körce uygulamaktan çok daha faydalı.

Not: Controller’ı inceltme sorusuna sonraki yıllarda bulduğum bir çözümü Action sınıfları yazımda anlattım.

Sık sorulanlar

5 soru

  • MVC nedir ve her katman ne yapar?

    MVC (Model-View-Controller), uygulamayı üç katmana ayırır. Model verileri ve iş kurallarını taşır: veritabanıyla konuşur, veriyi doğrular, hesaplama yapar. View kullanıcıya gösterilen çıktıyı üretir ve tek işi sunumdur. Controller istek ile yanıt arasındaki köprüdür: gelen isteği alır, uygun model metodunu çağırır ve sonucu view'a iletir.

  • Controller neyi yapmamalı?

    Ham SQL çalıştırmamalı, iş mantığı kararları vermemeli, e-posta ya da bildirim göndermemeli, karmaşık veri dönüşümleri yapmamalı. Hepsini orada yaparsanız doğrulama, e-posta şablonu ya da kayıt mantığı her değiştiğinde aynı uzun metoda dönmek zorunda kalırsınız.

  • Model katmanına ne taşınmalı?

    Kullanıcıyla ilgili tüm iş mantığı: örneğimde kaydın oluşturulması ve hoş geldin e-postasının gönderilmesi. Böylece controller artık ne yapıldığını değil, çağrıların hangi sırayla yapıldığını gösterir ve okunması çok daha kolay olur.

  • View katmanında ne olmalı?

    Yalnızca kendisine verilen veriyi nasıl göstereceği sorusu. Hangi verinin gönderileceğine karar vermek controller'ın, o verinin nasıl hesaplandığı ise modelin işidir. Şablonların içinde iş mantığı kararları vermek kısa sürede yönetilmesi zor hâle gelir.

  • Controller metodlarını nasıl küçük tutarsınız?

    Her metodun tam olarak tek bir iş yapmasını sağlayarak: kayıt, güncelleme ve silme ayrı metodlara gider ve her biri birkaç satırdır. Bir metodun satır sayısı büyümeye başlıyorsa bu, bir şeylerin yanlış olduğunun işaretidir. Bunu yaparken sorduğum 'bunu nereye koymalı' sorusunun cevabı çoğunlukla model ya da ayrı bir yardımcı sınıf oldu.

Bu konudaki deneyler

30'u aşkın PHP paketi hem tek başına hem birlikte kullanılabilir kaldı; Lab kaydı kapandı, paketler bakımda. Nasıl yapıldığının yapım notları.

Şu an ne yapıyor

30'u aşkın paketlik bir PHP kütüphane ailesi: Router, Database, Cache, Mailer, Socket ve diğerleri hem tek başına hem birlikte çalışıyor, hepsi Composer/Packagist üzerinden MIT lisansıyla dağıtılıyor. Framework'e bağlanmadan parça kullanmak isteyen PHP geliştiricisi bugün kurabilir.

Open-Source PHP Composer PHPUnit
Ocak 2021 — Ağustos 2022

Yorumlar

Yorum yapmak için GitHub hesabınızla giriş yapmanız yeterli. Yorumlar GitHub Discussions üzerinde saklanır.

İlgili Yazılar

Sitede Ara

Yazı, proje ve sayfalarda arama yapmak için yazmaya başlayın.

Esc ile kapat Pagefind ile güçlendirildi